تقریباً هر روز توی اتوسرویسها همین سؤال تکرار میشود: «برای این ماشین، توی ترافیک و گرما 5W-30 بریزم یا 5W-40؟» مشکل اینجاست که هر دو عدد شبیه هماند، هر دو «پنجدبلیو» دارند و هر دو روی قفسهها زیاد دیده میشوند؛ اما انتخاب اشتباه میتواند خودش را با صدای موتور بعد از گرمشدن، بالا رفتن مصرف روغن، یا حتی کثیفشدن سریع روغن نشان بدهد. از آن طرف هم انتخاب بیشازحد محافظهکارانه ممکن است مصرف سوخت را کمی بالا ببرد یا موتور را سنگینتر کند.
برای اینکه این تصمیم از حالت سلیقهای خارج شود، این مقاله را فقط با ۳ سؤال کلیدی جلو میبریم: نوع رانندگی شما چیست؟ موتور در چه دمایی کار میکند؟ وضعیت خودِ موتور چطور است؟ جواب همین سه سؤال، در اکثر خودروهای رایج ایران (از سواری شهری تا نیمهسنگین) انتخاب را روشن میکند.
اول از همه: 5W-30 و 5W-40 دقیقاً یعنی چه؟
در گریدهای SAE مثل 5W-30 یا 5W-40 دو بخش داریم:
- 5W: رفتار روغن در استارت سرد و دمای پایین. هر دو روغن از نظر «سردی» نزدیکاند؛ یعنی در صبحهای سرد، هر دو معمولاً پمپاژپذیری خوبی دارند (البته کیفیت پایه روغن و استاندارد هم مهم است).
- 30 یا 40: رفتار روغن در دمای کاری موتور (تقریباً وقتی موتور گرم شده). عدد 40 در حالت گرم، معمولاً ضخیمتر/پایدارتر از 30 است و میتواند در فشار و دمای بالاتر، فیلم روغن قویتری نگه دارد.
پس اختلاف اصلی برای بحث «ترافیک و گرما» بیشتر روی همان بخش دوم است: 30 یا 40.
یک سوءبرداشت رایج در بازار ایران
بعضیها فکر میکنند «هرچی غلیظتر بهتر». در حالیکه موتورهای جدیدتر با تلرانسهای دقیقتر، ممکن است با روغن خیلی غلیظ در دمای کار، روانکاری بهینه (و مصرف سوخت مناسب) را از دست بدهند. از آن طرف هم موتورهای کارکردهتر یا موتورهایی که واقعاً دمای کاری بالاتری میبینند، ممکن است با گرید 30 در گرما، زودتر به علائم نازکشدن فیلم روغن برسند. پس باید شرایط را بسنجیم، نه فقط یک عدد را.
توصیه عملی کوتاه: اگر دفترچه خودرو گریدهای مجاز را مشخص کرده، همان را «خط قرمز» بدانید؛ تصمیم بین 30 و 40 را داخل همان بازه مجاز جلو ببرید.
سؤال ۱: نوع رانندگی شما بیشتر شهریِ سنگین است یا ترکیبی/جادهای؟
ترافیک یعنی دور موتور پایین، جریان هوای کمتر روی رادیاتور، توقفهای پیدرپی، و زمان طولانی کارکرد موتور در حالت نیمهفشار. اینجا دو اتفاق مهم میافتد:
- روغن مدت بیشتری در دمای بالا میماند و اکسیداسیون/تیرهشدن میتواند سریعتر رخ بدهد.
- در برخی موتورها (خصوصاً با کولر روشن و سرنشین کامل)، دمای روغن بالا میرود و نیاز به پایداری فیلم روغن بیشتر میشود.
تجربهای که بسیاری از اتوسرویسها گزارش میکنند این است: در خودروهایی که تمام روز در شهر و ترافیک سنگین هستند (مثلاً سرویسهای اینترنتی، پیکها، یا خودروهای اداری)، اگر موتور از نظر طراحی یا کارکرد به دمای بالاتر تمایل داشته باشد، گاهی انتخاب 5W-40 باعث میشود صدای موتور بعد از گرمشدن کمتر شود و افت فشار روغن دیرتر خودش را نشان بدهد. اما در خودروهایی که بیشتر رفتوآمدشان ترکیبی است (شهر+جاده) و موتور سالم و کمکارکرد است، 5W-30 میتواند انتخاب اقتصادیتر و نرمتری باشد.
یک جدول سریع برای تصمیم رانندگی
| سناریوی استفاده | نشانههای رایج | انتخاب محتمل بین 5W-30 و 5W-40 |
|---|---|---|
| شهری سنگین + توقف زیاد + کولر | گرمکارکردن طولانی، گاهی بالا رفتن دمای آب | اغلب 5W-40 (اگر در دفترچه مجاز باشد) |
| ترکیبی شهر/جاده | دما پایدارتر، دور موتور متعادل | اغلب 5W-30 (اگر در دفترچه مجاز باشد) |
| جادهای با بار/سرعت بالا | فشار پیوسته، دمای روغن میتواند بالا برود | بسته به طراحی موتور؛ گاهی 5W-40 منطقیتر |
اگر ساکن شهرهای پرترافیک هستید، شرایط اقلیمی هم مهم میشود. مثلاً در تهران که هم ترافیک سنگین داریم و هم در تابستان دما بالا میرود، معمولاً تصمیمگیری دقیقتر میخواهد و خیلیها به جای حدس، از تجربه سرویسکاران شهری استفاده میکنند؛ برای بررسی خدمات و تامین، میتوانید صفحه روغن موتور در شهر تهران را ببینید.
توصیه عملی کوتاه: اگر روزانه بیشتر از ۶۰٪ مسیرتان ترافیک سنگین است، انتخاب را فقط با «عدد» انجام ندهید؛ نشانههای دمایی و وضعیت موتور را هم در دو سؤال بعدی جدی بگیرید.
سؤال ۲: موتور شما در عمل چقدر گرم کار میکند؟ (گرما فقط دمای هوا نیست)
خیلیها میگویند «اینجا گرمه، پس 40 بهتره». اما گرما دو لایه دارد:
- دمای محیط: شهرهای جنوبی و مرطوب، یا مناطق با تابستان طولانی.
- دمای کاری واقعی موتور: وابسته به سلامت سیستم خنککاری، تمیزی رادیاتور، کیفیت ضدیخ، عملکرد فن، ترموستات، و حتی سبک رانندگی.
در تجربه اتوسرویسها، خیلی وقتها مشکل با تغییر گرید حل نمیشود؛ مشکل از رادیاتور نیمهگرفته، ترموستات ضعیف یا فن دور کند است. شما 5W-40 هم بریزید، باز موتور داغ میکند و روغن زودتر خسته میشود.
چالش و راهحل (واقعی و پرتکرار)
- چالش: خودرو در ترافیک با کولر، دمای آب نزدیک مرز بالا میرود و بعدش صدای موتور بیشتر میشود.
- راهحل: قبل از تغییر گرید، سیستم خنککاری را چک کنید (رادیاتور، درِ رادیاتور، فن، ترموستات، مسیر آب). اگر همه چیز سالم بود و دفترچه اجازه میداد، آنوقت 5W-40 میتواند پایداری فیلم روغن را در گرمای کاری بهتر کند.
برای شهرهای واقعاً گرم و شرجی مثل بندرعباس، علاوه بر ترافیک، «بار حرارتی» هم بالاتر است و انتخاب روغن و استاندارد مناسب حساستر میشود؛ اگر در چنین اقلیمی هستید، صفحه روغن موتور در شهر بندرعباس میتواند به شما در تامین و انتخاب دقیقتر کمک کند.
توصیه عملی کوتاه: اگر آمپر آب در ترافیک بالا میرود، اول خنککاری را درست کنید؛ تغییر 5W-30 به 5W-40 درمانِ سیستم خنککاری نیست.
سؤال ۳: وضعیت موتور چیست؟ (نو، سالم، یا کارکرده با مصرف روغن؟)
این سؤال معمولاً تعیینکنندهترین بخش ماجراست. چون دو موتور «یک مدل» هم میتوانند بعد از چند سال، رفتار متفاوتی داشته باشند. در اتوسرویسها معمولاً این معیارهای ساده را برای تصمیم بین 30 و 40 میپرسند:
- مصرف روغن دارید؟ (کم شدن سطح روغن بین سرویسها)
- دود آبی یا بوی روغنسوزی حس میشود؟
- بعد از گرم شدن، صدای موتور بیشتر میشود؟
- نشتی بیرونی دارید؟ (کاسهنمد، واشر کارتل، درب سوپاپ)
در موتور سالم و کمکارکرد، 5W-30 (اگر استاندارد درست و باکیفیت باشد) میتواند روانکاری سریعتر و کارکرد نرمتری بدهد. اما در موتورهای کارکردهتر که لقیها بیشتر شده یا مصرف روغن دیده میشود، گاهی 5W-40 به کاهش مصرف کمک میکند (نه همیشه، اما در موارد زیادی) چون در دمای کاری، ضخامت فیلم روغن بالاتر میرود.
نکته مهم: اگر مصرف روغن ناگهانی بالا رفته، صرفاً با تغییر گرید تصمیم نگیرید؛ ممکن است مشکل PCV، نشتی، یا ایراد مکانیکی باشد.
توصیه عملی کوتاه: اگر بین دو سرویس بیش از حد معمول روغن کم میکند، اول علت را پیدا کنید؛ بعد اگر دفترچه اجازه داد، 5W-40 میتواند گزینه منطقیتری از 5W-30 باشد.
جمعبندی تصمیم در ۳۰ ثانیه: با همین ۳ سؤال انتخاب کن
برای انتخاب بین 5W-30 و 5W-40 در ترافیک و گرما، لازم نیست وارد بحثهای پیچیده شوید. کافی است سه چیز را صادقانه مشخص کنید: (۱) بیشتر شهریِ سنگین هستید یا ترکیبی/جادهای؟ (۲) موتور شما واقعاً چقدر گرم کار میکند و آیا سیستم خنککاری سالم است؟ (۳) موتور سالم و کمکارکرد است یا علائمی مثل مصرف روغن، صدای گرمکاری و نشتی دارد؟
در اکثر سناریوهای ایران: اگر موتور سالم است و استفاده ترکیبی دارید، 5W-30 معمولاً انتخاب متعادلتری است. اگر ترافیک سنگین+گرمای کاری بالا دارید یا موتور کارکردهتر است و علائم نازکشدن فیلم روغن دیده میشود، 5W-40 (در صورت مجاز بودن در دفترچه) میتواند انتخاب مطمئنتری باشد. برای اینکه انتخابتان فقط روی «گرید» نایستد، از مرجعهای تخصصی مثل بخش روغن موتور استفاده کنید و مشخصات استاندارد را هم کنار گرید ببینید.
اشتباهات رایج در انتخاب 5W-30 و 5W-40 (و راهحل سریع)
- اشتباه: فقط با «دمای هوا» تصمیم میگیرند. راهحل: دمای کاری واقعی موتور و سلامت خنککاری را ملاک قرار دهید.
- اشتباه: برای کمکردن صدا، گرید را زیاد غلیظ میکنند. راهحل: اول علت صدا (لقی، تایم، کیفیت فیلتر، فشار روغن) بررسی شود.
- اشتباه: استاندارد API/ACEA را نادیده میگیرند و فقط روی SAE میایستند. راهحل: گرید + استاندارد + کیفیت/اصالت را با هم ببینید؛ صرفاً 5W-40 بودن کافی نیست.
- اشتباه: دوره تعویض را مثل شرایط ایدهآل در نظر میگیرند. راهحل: ترافیک سنگین یعنی شرایط سخت؛ برنامه تعویض باید محافظهکارانهتر باشد.
توصیه عملی کوتاه: اگر بین دو گرید مردد هستید، «استاندارد درست و اصالت» را یک پله بالاتر از خود گرید قرار دهید؛ روغن بیکیفیت با گرید درست هم میتواند دردسر بسازد.
سؤالات متداول
برای ترافیک تهران 5W-30 بهتر است یا 5W-40؟
اگر موتور سالم و کمکارکرد است و دفترچه 5W-30 را مجاز دانسته، در استفاده ترکیبی شهر/بزرگراه معمولاً 5W-30 انتخاب خوبی است. اما اگر ترافیک سنگین، کولر دائم، یا علائم گرمکاری مثل افزایش صدا بعد از گرمشدن دارید، 5W-40 (در صورت مجاز بودن) میتواند پایداری بهتری در دمای کار بدهد. تصمیم نهایی را با وضعیت موتور و خنککاری هماهنگ کنید.
آیا 5W-40 همیشه مصرف روغن را کم میکند؟
نه همیشه. در بعضی موتورهای کارکرده، بهخاطر ضخیمتر بودن در دمای کاری، میتواند مصرف را کمتر کند؛ اما اگر علت مصرف روغن نشتی بیرونی، خرابی PCV، یا مشکل مکانیکی جدی باشد، با تغییر گرید فقط «علائم» را موقت میپوشانید. بهتر است اول علتیابی شود، بعد اگر دفترچه اجازه داد، تغییر گرید بهعنوان یک اقدام تکمیلی انجام شود.
اگر قبلاً 5W-40 میریختم، میتوانم به 5W-30 برگردم؟
اگر دفترچه خودرو 5W-30 را مجاز میداند و موتور نشانهای مثل افت فشار روغن، صدای گرمکاری یا مصرف روغن ندارد، معمولاً میشود به 5W-30 برگشت. اما بهتر است این تغییر را در یک سرویس کامل (همراه فیلتر مناسب) انجام دهید و در ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ کیلومتر اول، سطح روغن و رفتار موتور را دقیقتر کنترل کنید.
در شهرهای خیلی گرم مثل بندرعباس یا اهواز، انتخاب مطمئنتر کدام است؟
در اقلیمهای خیلی گرم، اگر خودرو در فشار و ترافیک هم کار میکند، 5W-40 اغلب گزینه محافظهکارانهتری است؛ به شرطی که دفترچه خودرو اجازه داده باشد و روغن از نظر استاندارد و کیفیت مناسب باشد. با این حال، اگر خنککاری ضعیف باشد، هیچ گریدی معجزه نمیکند. سلامت رادیاتور، فن، ترموستات و ضدیخ را جدی بگیرید.
برای موتور توربو در ترافیک و گرما، 5W-30 بهتر است یا 5W-40؟
در موتورهای توربو، دمای موضعی و فشار روی روغن بالاتر است، بنابراین پایداری فیلم روغن در دمای کار اهمیت بیشتری پیدا میکند. بعضی خودروهای توربو طبق طراحی با 5W-30 کار میکنند و نباید از توصیه سازنده خارج شد. اگر دفترچه هر دو را مجاز دانسته، در ترافیک سنگین و گرمای بالا معمولاً 5W-40 انتخاب مطمئنتری است؛ ولی استاندارد مناسب توربو مهمتر از صرفاً عدد 40 است.
چطور انتخاب را «مهندسیتر» کنم، نه بر اساس حرف بازار؟
سه کار ساده انجام دهید: (۱) دفترچه خودرو را معیار بگذارید و فقط داخل گریدهای مجاز انتخاب کنید. (۲) شرایط کارکرد واقعی را بنویسید: ترافیک، کولر، بار، جاده، اقلیم. (۳) نشانههای موتور را ثبت کنید: مصرف روغن، صدا بعد از گرمشدن، نشتی. اگر هنوز بین دو گزینه مردد بودید، بهتر است قبل از خرید عمده یا سرویس ناوگان، مشاوره فنی بگیرید تا انتخاب بهینهتر شود.
اگر اتوسرویس یا ناوگان هستید: یک نکته برای تصمیمگیری سریعتر
در سرویسهای پرتعداد، بهترین کار این است که به جای «یک نسخه برای همه»، خودروها را در دو گروه نگه دارید: گروه موتورهای سالم/کمکارکرد با الگوی استفاده متعادل، و گروه خودروهای پرترافیک/پرفشار یا کارکرده. این تفکیک ساده، هم خطای انتخاب را کم میکند و هم مدیریت موجودی را منطقیتر میکند. اگر در کنار گرید، دنبال انتخاب دقیقتر بر اساس استاندارد و فناوری بسته افزودنی هستید، بخش روغن موتور اکولایف میتواند برای مقایسه گزینهها و تصمیمگیری دادهمحور مفید باشد.
بدون نظر