این هفته بازار روانکار ایران در فضای «احتیاط و خرید مرحلهای» حرکت کرد. در سطح قیمت، نشانههایی از نوسان محدود در برخی کانالها دیده شد؛ اما تصویر غالب، ثبات نسبی همراه با اختلاف قیمت بین خردهفروشی و عمدهفروشی بود. از نظر عرضه، موجودی برخی گریدهای پرمصرف قابل اتکا گزارش شد، ولی برای چند آیتم خاص (بهویژه بستهبندیهای پرتقاضا و برخی گریدهای صنعتی) تأمین بعضاً با زمان تحویل طولانیتری همراه بوده است. در سمت تقاضا، اتوسرویسها بیشتر روی چرخش سرمایه و خرید بهاندازه تمرکز داشتند و ناوگانها هم بهجای تغییر گرید، روی «قابلیت تأمین پایدار» و «اصالت» حساستر شدند.
تصویر کلی قیمتها: ثبات نسبی با نوسان محدود
رفتار قیمت در بازار این هفته بیشتر «پلهای» بود تا جهشی. در بسیاری از برندهای پرمصرف، تغییرات اگر هم رخ داده، معمولاً در حد اصلاحات جزئی و وابسته به کانال توزیع بوده است. فاصلهی قیمت بین فروشگاههای شهری، پخشهای منطقهای و فروش مستقیم کارخانه/نمایندگی نیز همچنان یکی از عوامل سردرگمی خریداران حرفهای است.
نکته مهم این است که وقتی دادهی قطعی از نرخنامه یا فاکتورهای عمده در دسترس نباشد، مقایسهی «قیمتهای ویترین» میتواند نتیجهی غلط بدهد. در بازار روانکار ایران، قیمت نهایی به عواملی مثل تاریخ تولید، سری بچ، نوع بستهبندی، شرایط تسویه، هزینه حمل و حتی ریسک اصالت کالا وابسته است.
- اگر خرید شما پروژهای یا ناوگانی است، قیمت «قابل اتکا» معمولاً از مسیر استعلام رسمی و پیشفاکتور مشخص میشود، نه صرفاً تماسهای شفاهی.
- اگر خرید شما برای اتوسرویس است، اختلاف قیمت گالن/کارتن در چند تأمینکننده، گاهی از سود واقعی سرویس بیشتر اثر میگذارد.
خردهفروشی در برابر عمدهفروشی: اختلاف کانالی و علتها
در خردهفروشی، مصرفکننده نهایی بیشتر قیمت را با یک یا دو فروشگاه مقایسه میکند. اما در عمدهفروشی و B2B، قیمت تابع «ریسک تأمین» و «شرایط تحویل» است. این هفته هم در برخی شهرها دیده شد که خردهفروشیها بهدلیل هزینههای جاری (اجاره، خواب سرمایه، برگشتیها) تمایل داشتند حاشیه سود را حفظ کنند؛ در حالیکه در عمدهفروشی، معاملهها بیشتر با تخفیفهای حجمی و تسویه کوتاهمدت جلو رفت.
جدول مقایسهی دو کانال (بدون عددسازی)
| موضوع | خردهفروشی | عمدهفروشی / B2B |
|---|---|---|
| حساسیت به قیمت | بالا، تصمیم سریع | بالا، اما همراه با تحلیل ریسک و تأمین |
| عامل تعیینکننده | قیمت ویترین + دسترسی فوری | پایداری تأمین + اصالت + شرایط تسویه/حمل |
| ریسک رایج | کالای غیرهمسان (بچ/تاریخ) و مقایسه نادرست | تاخیر تحویل، تغییر شرایط بازار بین سفارش تا تحویل |
| راهکار کاهش ریسک | استعلام بچ/تاریخ و کنترل اصالت | قرارداد/پیشفاکتور روشن + برنامه تحویل مرحلهای |
برای اتوسرویسها، این اختلاف کانالی به یک تصمیم عملی میرسد: یا موجودی را سبک نگه دارند و خرید را تکرارشونده انجام دهند، یا برای گریدهای پرفروش، موجودی امن ایجاد کنند. انتخاب درست معمولاً به سرعت گردش خودرو در سرویس و نقدینگی بستگی دارد.
وضعیت عرضه و موجودی: کدام اقلام راحتتر و کدام سختتر؟
در گزارشهای میدانی از کانال توزیع، موجودی روغنهای پرمصرف خودرویی در سطح «قابل قبول» ارزیابی میشود؛ با این حال، برخی اقلام بهصورت مقطعی با محدودیت موجودی یا زمان تحویل طولانیتر روبهرو میشوند. این محدودیتها لزوماً به معنی کمبود سراسری نیست و گاهی صرفاً ناشی از توزیع نامتوازن بین استانهاست.
در بخش صنعتی، حساسیت روی گریدها و استانداردها بیشتر است. یک واحد نگهداری نمیتواند بهسادگی یک محصول را با محصول دیگر جایگزین کند؛ چون ISO VG، نوع ادتیو و الزامات سازنده تجهیزات تعیینکنندهاند. به همین دلیل، وقتی یک گرید خاص دیر برسد، اثرش در صنعت بزرگتر از بازار خردهفروشی است. در موارد مرتبط با نیازهای صنعتی، استعلام روغن صنعتی میتواند به استانداردسازی انتخاب و کاهش خطای سفارش کمک کند.
- اقلامی که معمولاً سریعتر میچرخند، کمتر درگیر خواب موجودی میشوند.
- اقلام تخصصیتر (استاندارد/گرید خاص) بیشتر نیازمند برنامهریزی خرید هستند.
رفتار اتوسرویسها: خرید محافظهکارانه و تمرکز روی گریدهای پرفروش
این هفته اتوسرویسها و تعمیرگاهها عموماً سه رفتار را تکرار کردند: اول، کوچککردن سبد موجودی و تمرکز روی چند گرید پرفروش. دوم، افزایش حساسیت به اصالت و بستهبندی سالم (بهخصوص در اقلامی که اختلاف قیمت کانالی زیاد است). سوم، اجتناب از «تعویض برند ناگهانی» مگر وقتی تأمین برند قبلی سخت شده باشد.
از نظر عملیاتی، اتوسرویسها ترجیح میدهند برای مشتری نهایی توضیح ساده و قانعکننده داشته باشند. وقتی قیمتها نوسانی است، مشتری با پرسشهایی مثل «چرا امروز گرانتر شد؟» برمیگردد. داشتن منطق فنی برای انتخاب گرید و یک سیاست شفاف قیمتگذاری، تنش را کم میکند. برای مثال، در شهرهای بزرگ که رقابت بالاست، برخی اتوسرویسها از مسیرهای تأمین تخصصی در شهر استفاده میکنند تا هم زمان تأمین کوتاهتر باشد و هم اختلاف قیمت کمتر شود؛ در این زمینه، تامین روغن موتور در تهران میتواند مبنای مقایسهی پوشش و پاسخگویی باشد، بدون اینکه تصمیم صرفاً بر اساس شنیدهها گرفته شود.
«وقتی بازار ناپایدار میشود، مشتری نهایی بیشتر از همیشه دنبال یک جواب روشن است: چرا این روغن را پیشنهاد میکنی؟ اتوسرویسی موفقتر است که انتخابش مهندسی باشد، نه صرفاً موجودی انبار.»
رفتار ناوگانها و صنایع: اولویت با تأمین پایدار و کنترل هزینه مالکیت
ناوگانها (حملونقل شهری و بینشهری) و صنایع، در هفتههای نوسانی معمولاً دو محور را دنبال میکنند: «کاهش توقف» و «قابل پیشبینی کردن هزینه روغن». در چنین شرایطی، حتی اگر قیمت یک تأمینکننده کمی پایینتر باشد، ولی ریسک تأخیر یا عدم ثبات بچ وجود داشته باشد، بسیاری از مدیران نت یا مدیران ناوگان به سمت تأمینکنندهی پایدارتر میروند.
در صنایع، تصمیم خرید بهطور مستقیم با برنامه PM و موجودی ایمن گره میخورد. اگر برنامهی سرویس و تعویض مشخص است، خرید مرحلهای (مثلاً ماهانه یا بر اساس ساعت کارکرد) میتواند جلوی خرید هیجانی را بگیرد. در ناوگان نیز، همسانسازی گریدها و جلوگیری از تنوع بیدلیل، معمولاً هزینه خطا و خطای انسانی را کم میکند. از نظر دسترسی منطقهای، شهرهای صنعتی و مسیرهای لجستیکی نقش دارند؛ برای نمونه، در جنوبیترین مسیرهای لجستیکی و بندری، زمان تحویل میتواند تعیینکننده باشد و در این موارد، تامین روغن موتور در بندرعباس به برنامهریزی بهتر کمک میکند.
عوامل اثرگذار این هفته: ارز، واردات، فصل و هزینههای حمل
چهار عامل اصلی در پسزمینهی بازار روانکار این هفته دیده میشود. اول، انتظارات نسبت به نرخ ارز؛ حتی وقتی تغییر رسمی در قیمتگذاری رخ نمیدهد، انتظار نوسان ارزی میتواند رفتار «صبر یا پیشخرید» را در کانال عمده فعال کند. دوم، واردات و مسیرهای تأمین مواد اولیه و برخی اقلام؛ هرگونه کندی در این مسیر، معمولاً ابتدا در گریدهای خاص و سپس در قیمت کانالی اثر میگذارد.
سوم، فصل و الگوی مصرف. با تغییرات دما، تقاضا برای برخی ویسکوزیتهها و همچنین روانکارهای مرتبط با کارکردهای سنگین ممکن است تغییر کند. این تغییر الزاماً به معنای افزایش قیمت نیست، اما میتواند فشار تقاضا را روی بعضی اقلام بالا ببرد. چهارم، هزینههای حمل و توزیع بینشهری که در ایران، بهخصوص برای بستهبندیهای سنگین و ارسالهای پراکنده، روی قیمت نهایی اثر دارد.
- چالش: تصمیمگیری بر اساس شایعه و قیمتهای پراکنده در پیامرسانها
- راهحل: تبدیل استعلام به فرایند: مشخصات فنی + حجم خرید + زمان تحویل + شرایط تسویه
چالشهای رایج این هفته و راهحلهای عملی برای خرید حرفهای
در هفتهای که بازار آرام اما حساس است، اشتباهات تکراری بیشتر دیده میشود. مهمترینشان «مقایسهی نابرابر» است: دو محصول با بستهبندی مشابه اما استاندارد/سطح کارایی متفاوت، یا دو محصول همنام با تاریخ تولید و بچ متفاوت. خطای دوم، خرید بیشازحد برای فرار از نوسان است؛ این کار در اتوسرویسها میتواند به خواب سرمایه و ریسک آسیبدیدن بستهبندی منجر شود. خطای سوم، نداشتن برنامه تأمین جایگزین است؛ یعنی وقتی یک برند یا گرید دیر میرسد، مسیر دوم آماده نیست.
برای کاهش ریسک، یک چکلیست کوتاه کمک میکند:
- قبل از استعلام، استاندارد و گرید دقیق را مشخص کنید (API/ACEA یا ISO VG و کاربرد).
- زمان تحویل را بهعنوان «جزء قیمت» ببینید؛ تحویل دیرهنگام هزینه پنهان دارد.
- اصالت و شرایط نگهداری/حمل را در قرارداد یا توافق شفاهی شفاف کنید.
- برای اقلام کلیدی، خرید مرحلهای و قابل تکرار را جایگزین خرید هیجانی کنید.
اگر خرید شما بیشتر روی روانکارهای خودرویی متمرکز است، راهنمای روغن موتور میتواند به یکسانسازی زبان فنی بین واحد خرید، تعمیرگاه و ناوگان کمک کند و احتمال سفارش اشتباه را پایین بیاورد.
جمعبندی
بازار روانکار ایران در این هفته بیشتر «مدیریت ریسک» را نشان داد تا «جهش قیمت». قیمتها در بسیاری از اقلام ثبات نسبی داشتند، اما اختلاف کانالی بین خردهفروشی و عمدهفروشی همچنان محسوس است و میتواند تصمیم خرید را تحتتأثیر قرار دهد. در عرضه، موجودی اقلام پرمصرف قابل اتکا بود، ولی برخی گریدهای خاص یا بستهبندیهای پرتقاضا ممکن است با زمان تحویل طولانیتر همراه شوند. اتوسرویسها محافظهکارتر خرید کردند و ناوگانها/صنایع روی پایداری تأمین و اصالت حساستر شدند. توصیه عملی هفته: بهجای تصمیمهای واکنشی، استعلام را فرایندی کنید؛ مشخصات فنی، زمان تحویل و شرایط تسویه را کنار هم ببینید تا خرید از «تصمیم سلیقهای» به «تصمیم مهندسی» نزدیک شود.
سؤالات متداول
۱) چرا قیمت روغن در یک هفته در چند کانال متفاوت است؟
چون قیمت نهایی فقط «عدد محصول» نیست. تاریخ تولید، بچ، نوع بستهبندی، شرایط تسویه، هزینه حمل، سطح ریسک اصالت و حتی سرعت تحویل روی قیمت اثر میگذارند. در بازار ایران ممکن است یک محصول یکسان، با دو مسیر تأمین متفاوت، اختلاف قابل توجه داشته باشد. برای مقایسه درست، باید مشخصات و شرایط معامله را همسان کنید.
۲) اگر داده قطعی از قیمتها نداریم، چطور تصمیم خرید بگیریم؟
بهجای تکیه بر عددهای پراکنده، چهار داده را جمع کنید: استاندارد/گرید دقیق، حجم خرید، زمان تحویل، و شرایط پرداخت. سپس از دو یا سه مسیر قابل اعتماد پیشفاکتور بگیرید. این کار کمک میکند اثر شایعه کم شود. اگر بازار نوسانی است، خرید مرحلهای میتواند ریسک را کنترل کند.
۳) اتوسرویسها در هفتههای نوسانی بهتر است موجودی را زیاد کنند یا کم؟
قاعده ثابت ندارد. اگر گردش سرویس بالاست و چند گرید مشخص بیشترین فروش را دارد، موجودی امن برای همان اقلام میتواند منطقی باشد. اما برای گریدهای کمچرخش، افزایش موجودی معمولاً خواب سرمایه میآورد. بهترین رویکرد، سبک نگه داشتن سبد و سنگین کردن فقط چند آیتم پرفروش است، همراه با تأمینکننده پایدار.
۴) برای ناوگانها مهمتر است قیمت پایینتر یا تأمین پایدار؟
در بسیاری از ناوگانها، تأمین پایدار مهمتر است؛ چون توقف خودرو و بههم خوردن برنامه سرویس، هزینهای بزرگتر از اختلاف جزئی قیمت ایجاد میکند. اگر تأمینکنندهای قیمت کمی بالاتر دارد اما تحویل منظم و کیفیت همسان ارائه میدهد، در هزینه مالکیت کل (TCO) میتواند گزینه بهتری باشد. البته باید این موضوع با دادههای سرویس و مصرف سوخت بررسی شود.
۵) نشانههای ریسک در خرید روانکار چیست؟
قیمت غیرعادی پایین، ابهام در بچ و تاریخ تولید، بستهبندی آسیبدیده، عدم ارائه فاکتور معتبر یا پاسخهای مبهم درباره مسیر تأمین از نشانههای ریسک است. در خرید صنعتی، نبود شناسنامه فنی یا عدم تطابق استاندارد اعلامی با کاربرد تجهیز هم هشدار است. بهتر است کنترل اصالت و شرایط حمل/انبارش را بخشی از فرایند خرید قرار دهید.
بدون نظر