«هر هزار کیلومتر نیم لیتر روغن کم میکنه!» این شکایت را اتوسرویسها زیاد میشنوند؛ مخصوصاً در ترافیک شهری، گرمای تابستان، یا وقتی راننده مسیرهای کوتاهِ پرتکرار میرود. خیلی وقتها اولین پیشنهاد بازار «تعمیر» است. اما در عمل، همیشه لازم نیست موتور باز شود. گاهی فقط روغن انتخابشده با شرایط کاری موتور همخوان نیست و با یک انتخاب دادهمحور میشود مصرف روغن را پایین آورد.
NOACK شاخص تبخیرپذیری روغن در دمای بالا است.
HTHS نشاندهنده مقاومت روغن در شرایط برش و دمای بالا است.
نکته کلیدی این مقاله همین است: NOACK و HTHS را اگر جداگانه ببینیم، ممکن است تصمیم اشتباه بگیریم. اما کنار هم، تصویر واقعیتری از «کمکردن روغن بدون تعمیر» میدهند.
مصرف روغن دقیقاً از کجا میآید؟ تبخیر، نشت یا عبور از رینگها
قبل از هر انتخاب روغن، باید بدانیم «مصرف روغن» یک واژه کلی است و سه منشأ رایج دارد:
- تبخیر در دمای بالا: بخشی از روغن در دمای کارکرد موتور و مخصوصاً اطراف رینگها و توربو تبخیر میشود و از مسیر تهویه کارتر (PCV) خارج میشود.
- نشت بیرونی: کاسهنمد میللنگ، واشر کارتل، فیلتر، اویلکولر یا سنسورها میتوانند باعث کمشدن روغن شوند.
- عبور روغن به محفظه احتراق: از مسیر رینگها، گیت سوپاپ، یا در بعضی موتورها از مسیر توربو.
اینجا دقیقاً جایی است که NOACK و HTHS وارد بازی میشوند. NOACK بیشتر به «تبخیر» مربوط است. HTHS بیشتر به «کنترل فیلم روغن و عبور از لقیها تحت برش و دمای بالا» مربوط میشود. اما هیچکدام بهتنهایی همه ماجرا را توضیح نمیدهند.
قبل از تغییر روغن، یک بار نشتی بیرونی را با موتور تمیز و مسیر کوتاه تست کنید (زیر خودرو، دور فیلتر، اطراف کارتل). اگر نشتی واضح است، تغییر روغن بهتنهایی معجزه نمیکند.
NOACK را درست بخوانیم: کمتبخیر یعنی کمکمکردن؟ همیشه نه
NOACK معمولاً بهصورت درصد بیان میشود و به زبان ساده میگوید روغن در دمای بالا چهقدر «فرّار» است. هرچه NOACK پایینتر باشد، یعنی سهم تبخیر در دمای بالا کمتر است و احتمال کمشدن روغن از مسیر بخار و PCV پایینتر میآید.
اما دو سوءبرداشت رایج در اتوسرویسها دیده میشود:
- سوءبرداشت ۱: «پس هر روغنی که NOACK پایینتری دارد برای هر موتوری بهتر است.» نه لزوماً؛ چون ممکن است ویسکوزیته در برش بالا مناسب موتور نباشد (بحث HTHS).
- سوءبرداشت ۲: «NOACK پایین یعنی روغن غلیظتر است.» همیشه اینطور نیست؛ NOACK بیشتر به کیفیت روغن پایه و فرمولاسیون وابسته است، نه فقط گرید SAE.
یک نمونه میدانی که در سرویسها زیاد تکرار میشود: خودرویی که در تابستان و مسیرهای پرترافیک، بعد از تعویض روغن مصرفش بالا رفته. وقتی پیگیری میشود، میبینیم روغن انتخابشده از نظر استاندارد کلی درست است، اما NOACK بالاتری نسبت به گزینههای دیگر داشته و در دمای بالا، تبخیر بیشتری ایجاد کرده است.
اگر موتور شما در گرما، ترافیک یا مسیرهای طولانی مصرف روغن دارد و نشتی واضح نیست، روی برگه مشخصات فنی دنبال NOACK پایینتر (در مقایسه بین گزینههای همگرید و هماستاندارد) باشید، نه صرفاً «غلیظتر کردن».
HTHS را ساده اما دقیق بفهمیم: فیلم روغن زیر فشار واقعی
HTHS (ویسکوزیته در دمای بالا و نرخ برش بالا) نزدیکتر از SAE به شرایط واقعی داخل موتور است؛ جایی که روغن در دمای بالا، بین قطعات با سرعت برش زیاد حرکت میکند. این شاخص به ما میگوید روغن در آن شرایط، چهقدر «فیلـم محافظ» را حفظ میکند.
چرا HTHS برای مصرف روغن مهم است؟ چون وقتی HTHS خیلی پایین باشد، در بعضی موتورها احتمال دارد:
- فیلم روغن روی دیواره سیلندر نازکتر شود و عبور از رینگها راحتتر اتفاق بیفتد.
- در موتورهای کارکرده یا موتورهایی که لقیها کمی بالا رفته، کنترل مصرف سختتر شود.
- در توربو و یاتاقانها، تحت دمای بالا پایداری فیلم ضعیفتر شود.
البته HTHS بالاتر هم همیشه بهترین نیست. بالا رفتن بیش از حدِ مقاومت برشی میتواند مصرف سوخت را افزایش دهد یا در موتورهایی که برای روغنهای کمویسکوز طراحی شدهاند، عملکرد سرد و جریانپذیری را بدتر کند. پس باید «در محدوده درست برای همان موتور» انتخاب شود.
اگر خودروی شما با روغنهای کمویسکوز جدیدتر مصرف روغن پیدا کرده و موتور کارکرد بالایی دارد، بهجای جهشهای بزرگ (مثلاً تغییر شدید گرید)، ابتدا به گزینهای با HTHS بالاتر در همان خانواده استاندارد فکر کنید و نتیجه را در یک بازه ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ کیلومتر پایش کنید.
تفسیر همزمان NOACK و HTHS: چرا یکی بدون دیگری گمراهکننده است
مصرف روغن میتواند هم از تبخیر باشد، هم از عبور. بنابراین:
- NOACK کمک میکند سهم تبخیر را کم کنیم.
- HTHS کمک میکند فیلم روغن در دمای بالا و برش زیاد پایدارتر بماند و عبور کنترل شود.
وقتی این دو شاخص کنار هم قرار میگیرند، چند سناریو شکل میگیرد:
| وضعیت NOACK | وضعیت HTHS | تعبیر محتمل | حرکت پیشنهادی |
|---|---|---|---|
| بالا | مناسب/بالا | تبخیر سهم بالایی دارد؛ فیلم بد نیست | گزینه هماستاندارد با NOACK پایینتر انتخاب شود |
| پایین | پایین | تبخیر کنترل شده، اما فیلم در برش ممکن است ضعیف باشد | گزینه با HTHS بالاتر (در چهارچوب توصیه سازنده) بررسی شود |
| بالا | پایین | هم تبخیر بالاست هم فیلم ناپایدار؛ احتمال مصرف بیشتر | ترکیب نامناسب؛ تغییر روغن اولویت دارد |
| پایین | مناسب/بالا | بهینه برای کاهش مصرف ناشی از تبخیر و عبور (اگر مشکل مکانیکی شدید نباشد) | پایش مصرف در یک سیکل تعویض، سپس تثبیت انتخاب |
این جدول دقیقاً همان چیزی است که در تجربه اتوسرویسها جواب میدهد: اگر صرفاً «غلیظ کردن» را معیار بگیریم، ممکن است موتور سختتر استارت بخورد یا مصرف سوخت بالا برود، بدون اینکه مشکل اصلی (تبخیر) حل شود. اگر صرفاً «NOACK پایین» را معیار بگیریم، ممکن است فیلم روغن در برش بالا برای موتور شما کافی نباشد.
در مقایسه دو روغنِ همگرید و هماستاندارد، اول NOACK را برای تبخیر و بعد HTHS را برای پایداری فیلم بررسی کنید؛ تصمیم نهایی را با «هر دو» بگیرید، نه با یکی.
چه زمانی تغییر روغن واقعاً میتواند مصرف را کم کند؟ (و چه زمانی نه)
واقعبینانه نگاه کنیم: تغییر روغن قرار نیست رینگ شکسته را درست کند. اما در چند حالت، تغییر روغن میتواند مصرف را بهطور محسوس کم کند:
حالتهایی که شانس موفقیت بالاست
- مصرف روغن در گرما، سربالایی، سرعت بالا یا ترافیک بیشتر میشود (نشانه سهم دمایی/تبخیر).
- بعد از تغییر برند/فرمول، مصرف ناگهان بالا رفته است.
- دود آبی دائمی ندارید، ولی «کمکردن» وجود دارد.
- موتور توربو یا تحت بار است و روغن فعلی در کارکرد سنگین ضعیف عمل میکند.
حالتهایی که تغییر روغن بهتنهایی کافی نیست
- دود آبی واضح در شتاب یا پس از رها کردن گاز دیده میشود.
- شمعها روغنی هستند یا کمپرس پایین است.
- نشتی بیرونی فعال دارید.
در سرویسهای شهری، تجربه رایج این است که خودروهای کارکردهای که با روغن کمویسکوز نامتناسب یا با NOACK بالاتر سرویس شدهاند، با یک انتخاب بهتر (NOACK پایینتر + HTHS مناسب) در همان سیکل بعدی مصرفشان منطقیتر میشود. نه صفر، اما قابل کنترل.
برای انتخاب مطمئنتر، میتوانید از راهنمای روغن موتور بهعنوان نقطه شروع استفاده کنید و مشخصات فنی گزینهها را کنار هم بگذارید.
اگر مصرف روغن شما «شرایطی» است (تابستان/بار/ترافیک) و نشانههای خرابی شدید ندارید، قبل از تصمیم به تعمیر، یک سیکل تعویض را با روغنی که NOACK پایینتر و HTHS مناسبتری دارد تست کنید و نتیجه را ثبت کنید.
کیسهای واقعی اتوسرویس: سه الگوی پرتکرار و تصمیم درست
در تجربه اتوسرویسها (بدون اشاره به نام برند یا تعمیرگاه)، این سه الگو زیاد دیده میشود:
الگو ۱: «ترافیک + کولر + تابستان = کمکردن»
این خودروها معمولاً در حالت درجا و دمای بالا کار میکنند. اگر NOACK روغن بالا باشد، سهم تبخیر زیاد میشود. در این سناریو، حتی اگر گرید درست باشد، انتخاب روغن با تبخیرپذیری پایینتر میتواند نتیجه بدهد. در شهرهای گرمتر، این موضوع پررنگتر است؛ مثل وقتی خودرو دائماً در مسیرهای شهریِ گرم رفتوآمد میکند و مالک درگیر کمکردن میشود.
در چنین شرایطی، برای استعلام گزینههای مناسب میتوان از پوشش شهری روغن موتور در شهر بندرعباس کمک گرفت تا انتخاب با واقعیت اقلیم همراستا شود.
اگر مصرف در گرما و ترافیک زیاد میشود، اول NOACK را هدف بگیرید و سپس HTHS را در محدوده توصیه سازنده نگه دارید.
الگو ۲: «بعد از تعویض به 0W/5W مصرف بالا رفت»
گاهی خودرو کارکرده است و لقیها کمی بالا رفته. روغن جدید با HTHS پایینتر، فیلم نازکتری میسازد و عبور از رینگها راحتتر میشود. در این حالت، راهحل الزاماً رفتن به گرید خیلی سنگین نیست؛ بلکه انتخاب روغنی با HTHS بالاتر در همان کلاس عملکردی میتواند کمک کند.
اگر با تغییر به روغن کمویسکوز مصرف بالا رفت، بهجای تصمیم عجولانه، روی HTHS متمرکز شوید و یک پله منطقیتر (نه افراطی) انتخاب کنید.
الگو ۳: «ناوگان/مسیر طولانی + بار = کمکردن تدریجی»
در خودروهایی که طولانی زیر بار کار میکنند، هم تبخیر مطرح است هم برش. اینجا «ترکیب» مهم میشود: NOACK پایینتر برای کنترل تبخیر و HTHS مناسب برای حفظ فیلم. در ناوگانها، ثبت داده مصرف روغن در هر ۱۰۰۰ کیلومتر و مقایسه قبل/بعد از تغییر روغن، تصمیم را خیلی مهندسیتر میکند.
برای ناوگان، فقط حس راننده معیار نباشد؛ یک فرم ساده ثبت مصرف و شرایط کارکرد بسازید و بعد تغییر روغن را ارزیابی کنید.
چالشها و راهحلها: دامهای رایج در کاهش مصرف روغن بدون تعمیر
چند دام رایج باعث میشود پروژه «کمکردن روغن بدون تعمیر» شکست بخورد:
- دام ۱: غلیظکردن افراطی ← ممکن است استارت سرد، گردش روغن و حتی مصرف سوخت بدتر شود.
- دام ۲: بیتوجهی به PCV ← خرابی یا گرفتگی PCV میتواند روغن را به ورودی هوا بکشد و مصرف را بالا نشان دهد.
- دام ۳: فیلتر نامناسب یا تعویض دیرهنگام ← افت جریان روغن و افزایش دما میتواند تبخیر و اکسیداسیون را تشدید کند.
- دام ۴: قاطیکردن چند روغن ← مخلوطکردن میتواند رفتار تبخیر و برش را غیرقابل پیشبینی کند.
راهحل عملی، یک روال ساده است: اول نشتی و PCV را چک کنید، بعد روغن را با تکیه بر NOACK و HTHS انتخاب کنید، و در نهایت با ثبت داده تصمیم بگیرید.
اگر در انتخاب گرید و استاندارد بین چند گزینه مردد هستید، مرور راهنماها و محصولات تخصصی مثل روغن موتور اکولایف میتواند کمک کند تا مشخصات فنی را دقیقتر مقایسه کنید و انتخاب از حالت سلیقهای خارج شود.
قبل از هر تغییر روغن، PCV و مسیر تنفس موتور را بررسی کنید؛ اگر مشکل از آنجا باشد، بهترین NOACK و HTHS هم بهتنهایی مصرف را حل نمیکنند.
پرسشهای متداول
۱) NOACK چند باشد خوب است؟
عدد مشخص و یکسان برای همه موتورها وجود ندارد، چون هدف این است که بین گزینههای همسطح (همگرید و هماستاندارد) مقایسه کنید. بهطور کلی، هرچه NOACK پایینتر باشد تبخیر کمتر است و برای موتورهایی که در گرما، ترافیک یا بار بالا کار میکنند میتواند مفیدتر باشد. اما اگر HTHS مناسب نباشد، ممکن است مصرف از مسیر عبور جبران شود.
۲) اگر HTHS را بالا ببرم، مصرف روغن حتماً کم میشود؟
نه حتماً. HTHS بالاتر میتواند به حفظ فیلم روغن و کاهش عبور کمک کند، اما اگر مصرف شما عمدتاً از تبخیر باشد، NOACK نقش پررنگتری دارد. همچنین بالا بردن HTHS خارج از توصیه سازنده ممکن است روی مصرف سوخت و عملکرد سرد اثر منفی بگذارد. بهترین کار، انتخاب متعادل بر اساس هر دو شاخص و شرایط کاری است.
۳) مصرف روغن در تابستان بیشتر میشود؛ این یعنی مشکل موتور است؟
تابستان میتواند مصرف را بیشتر نشان دهد، چون دمای کارکرد بالا میرود و تبخیر تشدید میشود. اگر دود آبی دائمی ندارید و نشتی بیرونی واضح نیست، احتمال دارد با انتخاب روغنی با NOACK پایینتر و HTHS مناسب، مصرف کنترل شود. البته اگر مصرف خیلی شدید است یا علائم مکانیکی دارید، نیاز به بررسی فنی دقیقتر وجود دارد.
۴) آیا تغییر از 5W-30 به 10W-40 همیشه راهحل کمکردن روغن است؟
این تغییر برای بعضی موتورهای کارکرده ممکن است کمک کند، اما «همیشه» نه. چون گرید SAE فقط بخشی از ماجراست. ممکن است روغن 5W-30 با NOACK پایین و HTHS مناسب، بهتر از یک 10W-40 با NOACK بالا عمل کند. انتخاب درست باید با توجه به توصیه سازنده، شرایط کارکرد، و بررسی همزمان NOACK و HTHS باشد.
۵) از کجا بفهمم مصرف روغن از تبخیر است یا از عبور؟
تشخیص قطعی نیاز به بررسی دارد، اما چند نشانه کمک میکند: اگر مصرف در گرما، ترافیک و کارکرد سنگین بیشتر میشود و دود آبی دائمی ندارید، تبخیر محتملتر است. اگر در شتاب یا پس از رها کردن گاز دود آبی میبینید، یا شمعها روغنی میشوند، عبور از رینگ/سوپاپ محتملتر است. در هر دو حالت، انتخاب روغن باید با نگاه ترکیبی انجام شود.
جمعبندی
برای کاهش مصرف روغن بدون تعمیر، باید اول مسئله را درست صورتبندی کنید: آیا روغن «تبخیر» میشود یا «عبور» میکند یا هر دو؟ NOACK به شما میگوید روغن در دمای بالا چهقدر فرّار است و تا چه حد میتواند از مسیر بخار و PCV کم شود. HTHS نشان میدهد روغن زیر دمای بالا و برش شدید، چهقدر فیلم محافظ را نگه میدارد و آیا احتمال عبور از لقیها بیشتر میشود یا نه.
اگر این دو شاخص را کنار هم ببینید، انتخاب روغن از حدس و تجربه صرف خارج میشود و به تصمیم مهندسی نزدیکتر میشود. در خودروهایی که نشتی واضح ندارند و علائم خرابی شدید دیده نمیشود، یک تغییر روغن هدفمند (NOACK پایینتر + HTHS مناسب) میتواند مصرف را قابل کنترل کند. مهمتر از همه: نتیجه را در یک بازه مشخص ثبت کنید و سپس انتخاب را تثبیت کنید.
بدون نظر