عیب‌یابی خط و خش روی فیلم بسته‌بندی؛ نقش روانکار در رولرها و گایدها

چرا خط و خش روی فیلم بسته‌بندی، قبل از هر چیز یک مسئله عیب‌یابی است؟

در خط‌های بسته‌بندی (فرم‌فیل‌سیل، شرینک، لمینیشن یا رول‌به‌رول)، خط و خش روی فیلم فقط «یک ایراد ظاهری» نیست؛ معمولاً علامت وجود یک تماس غیرعادی، آلودگی ذره‌ای یا اصطکاک خارج از کنترل در مسیر عبور فیلم است. پرسش کلیدی این است: اسکرچ‌ها از خود فیلم می‌آیند یا در ماشین ایجاد می‌شوند؟ پاسخ این سؤال، مسیر تصمیم‌گیری را از تعویض رول‌های فیلم (هزینه بالا و زمان از دست رفته) به یک رفع عیب هدفمند می‌برد.

در عمل، دو دسته ریشه اصلی داریم:

• عیوب «مواد» (ژل، آلودگی در اکستروژن، ذرات سخت، ناهماهنگی در پوشش، ضریب اصطکاک نامناسب)
• عیوب «فرآیند/تجهیز» (رولر یا گاید آسیب‌دیده، ناهمراستایی، تنشن بالا، ذرات روی رول، یا روانکاری نامناسب در یاتاقان/مکانیزم‌های متحرک که نهایتاً به تماس خشک، لرزش یا انتقال ذرات منجر می‌شود)

چرا روانکاری در این میان مهم است؟ چون رولرها و گایدها در ظاهر «سطح تماس» نیستند اما با اثرگذاری روی یکنواختی حرکت (لرزش، لقی، سفتی)، تولید ذرات (سایش خشک) و حتی نشت روانکار به مسیر فیلم، می‌توانند اسکرچ‌های تکرارشونده بسازند. اگر شما مسئول نت/PM، سرپرست تولید یا اتوسرویس صنعتی هستید، این مقاله به زبان پرسشی کمک می‌کند تشخیص دهید چه زمانی دنبال روغن‌کاری/گریس‌کاری بروید و چه زمانی سراغ مواد اولیه.

از کجا بفهمیم خط و خش «در ماشین» ایجاد می‌شود یا «از رول فیلم» آمده است؟

اولین سؤال عملی: آیا اسکرچ‌ها نسبت به طول رول، الگوی تکراری و ثابت دارند؟ اگر خط‌ها با فواصل منظم و در یک عرض ثابت تکرار می‌شوند، احتمالاً یک نقطه مشخص روی یک رولر/گاید در هر دور، فیلم را خط می‌اندازد (یا ذره‌ای را مدام روی همان نقطه می‌کشد). اگر اسکرچ‌ها پراکنده‌اند و با تغییر رول فیلم یا تغییر جهت رول (اگر امکان دارد) جابجا می‌شوند، احتمال عیب مواد اولیه بیشتر می‌شود.

سه تست سریع و کم‌هزینه برای تفکیک ریشه

1. تست توقف و علامت‌گذاری: هنگام مشاهده اسکرچ، خط را روی فیلم با ماژیک علامت بزنید، سپس خط را آهسته متوقف کنید و موقعیت علامت را نسبت به رولرها/گایدها بررسی کنید. اگر علامت دقیقاً بعد از یک ایستگاه مشخص بدتر می‌شود، آن ایستگاه مظنون است.
2. تست بای‌پس (اگر ممکن و ایمن است): یک رولر هرزگرد یا گاید غیرحیاتی را موقتاً از مسیر خارج کنید (با رعایت ایمنی). اگر اسکرچ کم یا حذف شد، ریشه به همان نقطه نزدیک است.
3. تست «عرض ثابت»: فاصله خط تا لبه فیلم را اندازه بگیرید. اگر برای ساعت‌ها ثابت است، معمولاً یک نقطه ثابت روی ماشین در حال ایجاد تماس است؛ عیب مواد غالباً الگوی عرضی ثابت و پایدار نمی‌دهد مگر مشکل در دای/کالیبر یا آلودگی سیستماتیک تولید فیلم.

نکته فرهنگی/میدانی در کارخانه‌های ایران: گاهی برای رفع صدای رولر، روغن‌های عمومی یا اسپری‌های متفرقه استفاده می‌شود. این کار ممکن است موقتاً صدا را کم کند اما هم ریسک نشت به مسیر فیلم را بالا می‌برد و هم با جذب گرد و غبار، ذرات ساینده می‌سازد. بنابراین «کم شدن صدا» لزوماً «حل شدن علت اسکرچ» نیست.

روانکاری نامناسب رولرها و گایدها دقیقاً چطور اسکرچ می‌سازد؟

سؤال اصلی این مقاله این است: چه مکانیسم‌هایی بین روانکاری و خط و خش روی فیلم وجود دارد؟ چهار مسیر رایج دیده می‌شود:

• سایش خشک و تولید ذرات: وقتی یاتاقان یا بوشِ رولر با روانکار نامناسب (گرانروی غلط، گریس نامناسب، مقدار کم، یا آلودگی) کار کند، سایش افزایش می‌یابد و ذرات ریز فلزی/اکسیدی تولید می‌شود. همین ذرات اگر روی سطح رولر یا در مسیر هوا بنشینند، مثل سنباده روی فیلم عمل می‌کنند.
• افزایش لرزش/Runout: روانکاری ضعیف می‌تواند باعث افزایش اصطکاک داخلی، داغی و در نهایت لقی یا خرابی زودرس یاتاقان شود. رولر با Runout یا لرزش، فیلم را با فشار متناوب روی یک نقطه می‌کشد و اسکرچ‌های «موج‌دار» یا «ریتمیک» می‌سازد.
• نشت یا پرتاب روانکار: گریس‌کاری بیش از حد یا روغن‌کاری بدون کنترل ممکن است مه‌روغن/پاشش ایجاد کند. قطرات ریز روی فیلم یا روی رولر می‌نشیند، گرد و غبار را جذب می‌کند و یک خمیر ساینده درست می‌شود که هم اسکرچ می‌دهد و هم لکه/هیزینگ ایجاد می‌کند.
• ناسازگاری شیمیایی/تخریب الاستومرها: برخی روانکارها با آب‌بندها (NBR/EPDM) سازگار نیستند و باعث تورم/ترک می‌شوند. آب‌بند آسیب‌دیده هم نشتی را زیاد می‌کند و هم آلودگی را به یاتاقان راه می‌دهد؛ نتیجه، افزایش ذرات و تماس‌های ناپایدار است.

در بسیاری از خطوط رول‌به‌رول، «اسکرچ» بیشتر از آنکه از تماس مستقیم فلز با فیلم بیاید، از ترکیب «ذره + تماس کوچک و تکرارشونده» می‌آید؛ روانکاری نامناسب دقیقاً هر دو را تشدید می‌کند.

چه نشانه‌هایی می‌گوید مشکل از روانکاری/یاتاقان است نه از مواد اولیه؟

اگر قرار است بین تعویض رول فیلم و ورود تیم نت برای بازدید رولرها تصمیم بگیرید، دنبال نشانه‌های زیر باشید. این‌ها «سیگنال»هایی هستند که در کارخانه‌ها زیاد دیده می‌شوند و معمولاً به حوزه روانکاری/یاتاقان نزدیک‌اند:

• همزمانی با صدا یا تغییر صدا: صدای سوت، خش‌خش یا تق‌تق از رولر/گاید، مخصوصاً بعد از گرم شدن خط.
• وابستگی به سرعت: با افزایش سرعت خط، شدت اسکرچ بیشتر می‌شود (نشانه لرزش، Runout یا پرتاب ذرات).
• گرم شدن موضعی: یک یاتاقان یا بدنه رولر داغ‌تر از بقیه است؛ گرما اغلب همراه افزایش اصطکاک یا روانکار نامناسب/کمبود آن است.
• اسکرچ با فاصله تکراری: فاصله تکرار اسکرچ تقریباً معادل محیط رولر مظنون است (امضای یک نقطه آسیب‌دیده یا ذره چسبیده).
• اثر آلودگی چسبنده: روی رولر یا نزدیک گاید، گرد و غبار به شکل «خمیر تیره» جمع می‌شود؛ این غالباً ترکیب روانکار نشتی + ذرات محیط است.

در مقابل، اگر اسکرچ‌ها همراه با ژل/دانه سخت در خود فیلم هستند (با لمس یا نور مایل دیده می‌شود)، یا اگر با تعویض رول از یک بچ دیگر ناگهان حذف می‌شود، احتمال عیب مواد اولیه بیشتر است.

چطور رولرها و گایدها را مرحله‌به‌مرحله برای نقش روانکاری بررسی کنیم؟

سؤال عملی بعدی: از کجا شروع کنیم که زمان خواب خط کم شود؟ بهترین رویکرد، یک مسیر کوتاه از «مشاهده» تا «اندازه‌گیری ساده» است:

گام ۱: مسیر فیلم را تمیز و نورپردازی کنید

نور مایل (چراغ قوه با زاویه کم) روی رولرها و گایدها بگیرید. هر خط، برآمدگی، چسبندگی یا ذره براق می‌تواند عامل باشد. تمیزکاری باید با دستمال بدون پرز و حلال سازگار با متریال انجام شود؛ هدف این است که بفهمید اسکرچ بعد از تمیزکاری کاهش می‌یابد یا نه.

گام ۲: لقی/گیرکردن را با چرخش دستی حس کنید

با توقف ایمن و قفل‌وبرچسب، رولر را با دست بچرخانید. حس «خشکی»، گیر مقطعی یا صدای سایشی معمولاً به یاتاقان/روانکاری مربوط است. اگر رولر آزادانه نمی‌چرخد، فیلم برای عبور مجبور به کشیده شدن است و تماس‌های ریز، اسکرچ می‌سازند.

گام ۳: کنترل نشتی و مقدار روانکار

دور کاسه‌نمد و محل گریس‌خور را بررسی کنید. گریس تازه روی بدنه یا پاشش روی شاسی یعنی یا بیش‌ازحد تزریق شده یا آب‌بند کارایی ندارد. هر دو حالت می‌تواند آلودگی را جذب کند و به مسیر فیلم منتقل شود.

گام ۴: بررسی همراستایی و تنشن

گاهی روانکاری خوب است، اما ناهمراستایی باعث می‌شود لبه فیلم به گاید فشار بیاورد و خط بیفتد. با این حال، روانکاری نامناسب می‌تواند همین ناهمراستایی را تشدید کند؛ چون یاتاقان معیوب باعث «کج‌چرخیدن» رولر می‌شود. اگر در برنامه نت شما پایش وضعیت جدی است، استفاده از آنالیز ارتعاش و ترموگرافی برای رولرهای حساس توصیه می‌شود.

چه نوع روانکارهایی در رولرها/گایدهای خطوط بسته‌بندی معمولاً مطرح‌اند و چه اشتباهاتی رایج است؟

این سؤال در ایران خیلی تکرار می‌شود: «برای رولرها روغن بهتر است یا گریس؟» پاسخ به طراحی یاتاقان و شرایط کار وابسته است، اما در خطوط بسته‌بندی معمولاً یاتاقان‌های گریس‌کاری‌شونده زیادند. مسئله اصلی انتخاب گرانروی پایه، نوع غلیظ‌کننده، پایداری دمایی و کنترل آلودگی است.

در حوزه تأمین و مشاوره روانکار، موتورازین معمولاً در کنار انتخاب محصول، روی «روش اجرا» حساس است؛ چون ۶۰٪ خطاها از روش تزریق/آلودگی می‌آید نه از برند.

جدول عیب ↔ نشانه ↔ اقدام پیشنهادی (تمرکز بر روانکاری)

اشتباهات رایج که اسکرچ را مزمن می‌کند

• استفاده از روانکارهای عمومی/نامشخص (بدون دیتاشیت) فقط برای کم کردن صدا
• گریس‌کاری تا زمانی که «از کاسه‌نمد بیرون بزند»؛ این کار آلودگی را چند برابر می‌کند
• مخلوط‌کردن گریس‌ها (ناسازگاری غلیظ‌کننده‌ها و افت کارایی)
• بی‌توجهی به تمیزی گریس‌پمپ و سرِ گریس‌خور (ورود ذرات به یاتاقان)

برای انتخاب و تأمین روانکارهای صنعتی مناسب تجهیزات رول‌به‌رول، ارجاع به دسته‌بندی روغن صنعتی می‌تواند نقطه شروعی برای هم‌راستا کردن گرید و کاربرد باشد؛ مخصوصاً وقتی چندین تجهیز با شرایط دمایی و سرعت متفاوت دارید و می‌خواهید سبد روانکار را مهندسی کنید.

اگر شک داریم مشکل از روانکاری است، چه «اقدام اصلاحی» کم‌ریسکی انجام دهیم که به فیلم آسیب نزند؟

سؤال مهم این است: بدون اینکه با آزمون و خطای پرهزینه کیفیت فیلم را خراب کنیم، چه کنیم؟ رویکرد پیشنهادی، اقدام‌های کم‌ریسک و قابل بازگشت است:

1. پاکسازی کنترل‌شده: ابتدا رولر/گاید را از گرد و غبار و باقی‌مانده‌ها پاک کنید. اگر اسکرچ کاهش یافت، مشکل احتمالاً «ذره + تماس» بوده است.
2. بازبینی مقدار تزریق: اگر گریس‌کاری انجام می‌شود، مقدار را طبق دستورالعمل سازنده و با دوره مشخص انجام دهید. تزریق زیاد را به‌عنوان درمان صدا استفاده نکنید.
3. کنترل نشتی: هرگونه نشتی را جدی بگیرید. نشتی کم شاید روی بدنه دیده شود اما در سرعت بالا به شکل مه یا پرتاب ریز وارد مسیر فیلم می‌شود.
4. تعویض هدفمند یاتاقان مشکوک: اگر یک رولر هم داغ‌تر است، هم صدادار، و هم اسکرچ با محیط آن هم‌خوانی دارد، تعویض همان نقطه معمولاً اقتصادی‌تر از تعویض‌های پراکنده است.
5. تثبیت کنترل آلودگی: برای محیط‌های پرگردوغبار (بسته‌بندی مواد معدنی، آرد، پودرها)، درزبندی بهتر و برنامه پاکسازی مسیر فیلم، اثر مستقیم روی اسکرچ دارد.

در صنایع غذایی/دارویی، هر تصمیم روانکاری باید با الزامات بهداشتی و عدم آلودگی محصول هم‌خوان باشد. در این شرایط، مشاوره برای انتخاب روانکار مناسب تجهیزات (و نه صرفاً «هر روغنی که موجود است») اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

چالش‌های رایج در کارخانه‌های ایران و راه‌حل‌های عملی برای کاهش اسکرچ

در شرایط واقعی ایران، چند چالش تکرارشونده داریم: گرد و غبار محیطی (به‌ویژه شهرهای صنعتی)، نوسان تأمین قطعه و روانکار، و فشار تولید که زمان توقف را محدود می‌کند. بنابراین راه‌حل باید «عملیاتی» باشد.

چالش ۱: گرد و غبار و ذرات معلق

• مسئله: ذرات روی رولر می‌نشیند و با کمترین نشتی روانکار تبدیل به خمیر ساینده می‌شود.
• راه‌حل: برنامه پاکسازی شیفتی مسیر فیلم + بهبود درزبندی یاتاقان‌ها + مدیریت نشتی و جلوگیری از گریس‌کاری بیش از حد.

چالش ۲: روانکار نامشخص یا چندمنبعی

• مسئله: استفاده از چند گریس/روغن بدون سازگاری، باعث افت پایداری و افزایش سایش می‌شود.
• راه‌حل: یکپارچه‌سازی سبد روانکار و تعیین استاندارد داخلی برای هر تجهیز (کدگذاری، برچسب‌گذاری، و آموزش اپراتور).

چالش ۳: تشخیص اشتباه «عیب فیلم» و تعویض‌های پرهزینه

• مسئله: به محض دیدن اسکرچ، رول فیلم عوض می‌شود اما مشکل باقی می‌ماند.
• راه‌حل: ثبت الگوی اسکرچ (عرض ثابت/تکرار) + چک‌لیست ۱۰ دقیقه‌ای رولر/گاید قبل از هر تصمیم خرید یا مرجوعی.

اگر چند سایت تولیدی در شهرهای مختلف دارید یا تیم تدارکات شما به دنبال تأمین پایدار روانکار است، استفاده از پوشش خدمات منطقه‌ای مثل روغن صنعتی در سمنان می‌تواند برای استانداردسازی تأمین و کاهش ریسک «تعویض برند اجباری» در میانه تولید مفید باشد.

جمع‌بندی: چگونه از اسکرچ‌های تکرارشونده به تصمیم مهندسی درباره روانکاری برسیم؟

برای عیب‌یابی خط و خش روی فیلم بسته‌بندی، قبل از هر اقدام پرهزینه، باید با چند تست ساده مشخص کنید الگو «سیستماتیک و ماشین‌محور» است یا «موادمحور». اسکرچ‌های عرض ثابت و تکرارشونده، وابستگی به سرعت، صدای غیرعادی، گرم شدن موضعی و تجمع خمیر گردوغبار، همگی نشانه‌هایی هستند که روانکاری نامناسب یاتاقان‌ها و مکانیزم‌های رولر/گاید را به مظنون اصلی تبدیل می‌کنند. روانکاری غلط می‌تواند هم ذرات ساینده تولید کند، هم لرزش و Runout بسازد و هم با نشتی، آلودگی را به مسیر فیلم منتقل کند.

موتورازین در این مسیر نقش یک مرجع تخصصی و اجرایی را دارد: از کمک به انتخاب روانکار صنعتی مناسب تا مشاوره برای کاهش خطای انسانی در گریس‌کاری و کنترل آلودگی. اگر اسکرچ‌های شما تکراری و پرهزینه شده، تصمیم را از «حدس و تعویض» به «عیب‌یابی داده‌محور» تبدیل کنید و تأمین روانکار را هم‌راستا با شرایط واقعی خط انجام دهید. موتورازین می‌تواند در تأمین پایدار و انتخاب فنی روانکار کنار تیم تولید و نت شما باشد.

منابع

ASTM D4172 Four-Ball Wear Test
SKF Rolling Bearings Catalogue