روی اسکله یا عرشه، وینچ و کابل فقط یک «تجهیز» نیستند؛ زنجیرهای از ایمنی و بهرهوریاند. در محیط دریایی، نمک مثل سم آرام عمل میکند: رطوبت را نگه میدارد، خوردگی را سرعت میدهد و اگر روانکاری درست نباشد، کابل از داخل شروع به خشکشدن، زنگزدن و ساییدگی میکند؛ جایی که چشم اپراتور کمتر میبیند. نتیجه میتواند از افزایش مصرف قطعه و توقف عملیات تا خطر پارگی کابل و حادثه انسانی باشد. این راهنما، یک دستورالعمل میدانی و گامبهگام برای گریسکاری وینچها و کابلهای دریایی است: از انتخاب گریس تا روش اعمال، فواصل سرویس و کنترل کیفیت کار.
قبل از گریسکاری: ارزیابی شرایط کار و ریسکها
قبل از اینکه سراغ قوطی گریس بروید، باید بدانید با چه نوع بار، چه چرخه کاری و چه میزان آلودگی نمکی طرف هستید. در دریا، گریسکاریِ «روتین و سرسری» جواب نمیدهد؛ چون آبشور، پاشش آب، مه نمکی، بارهای ضربهای و توقفهای طولانی، هرکدام یک الگوی خرابی متفاوت ایجاد میکنند.
چه چیزهایی را سریع چک کنید؟
- نوع کابل: فولادی معمولی یا گالوانیزه، ساختار (مثلاً ۶x۳۶)، وجود مغزی الیافی/فولادی.
- الگوی کار: کشش پیوسته، سیکلهای کوتاه و پرتعداد، یا بارگذاری شوکی (مثلاً جرثقیل عرشهای).
- شرایط محیطی: پاشش مستقیم آبشور، مه نمکی دائمی، گردوغبار بندری، مواد شیمیایی.
- دمای کار: گرمشدن درام و یاتاقانها در سیکل سنگین، یا کار در هوای سرد.
- ریسک ایمنی: کابل روی چه مسیرهایی میچرخد؟ نزدیک نفرات است؟ روی پولیها نشانه سایش غیرعادی دارید؟
اگر در بندرهای جنوبی مثل بندرعباس کار میکنید، مه نمکی و رطوبت بالا میتواند فواصل سرویس را کوتاهتر کند و انتخاب گریس با مقاومت آب و حفاظت خوردگی را حیاتیتر میکند. برای تجهیزاتی که قطعات صنعتی متنوع دارند (وینچ، گیربکس، یاتاقان، زنجیر)، هماهنگکردن روانکارها زیر چتر یک برنامه تأمین و انتخاب مهندسی به شما کمک میکند؛ در این مسیر استفاده از مرجعهایی مثل راهنمای روغن صنعتی برای یکپارچهسازی سبد روانکار در سازمان مفید است.
انتخاب گریس مناسب برای وینچ و کابل دریایی (چه معیارهایی مهم است؟)
«بهترین گریس» وجود ندارد؛ «گریس درست برای این شرایط» وجود دارد. برای وینچ و کابل دریایی، هدف روانکاری فقط کاهش اصطکاک نیست؛ باید همزمان شستوشوی آب را کم کند، در برابر خوردگی نمکی سد بسازد، و داخل رشتههای کابل نفوذ کند بدون اینکه چسبندگی افراطی ایجاد کند که خاک و شن را مثل آهنربا جذب کند.
چکلیست انتخاب گریس
- مقاومت در برابر آب (Water washout): گریسی که با پاشش آب یا شستوشو سریع از بین برود، عملاً برای دریا مناسب نیست.
- افزودنی ضدزنگ و ضدخوردگی: در مه نمکی، محافظت خوردگی باید «فعال» باشد نه صرفاً پوششدهی ظاهری.
- نوع پایه و غلیظکننده: بعضی غلیظکنندهها در حضور آب پایدارترند؛ اما باید با دمای کار و سازگاری مواد همخوان باشد.
- NLGI: برای کابل، معمولاً گریس خیلی سفت نفوذ نمیکند؛ برای یاتاقانها و نقاطی با گریسخور، ممکن است NLGI بالاتر مناسب باشد. راهحل میدانی رایج: «تفکیک گریس کابل» از «گریس یاتاقان» با دو گرید مشخص و برچسبگذاری.
- چسبندگی کنترلشده: چسبندگی برای ماندگاری خوب است، ولی اگر محیط گردوخاکی است، گریس خیلی چسبناک میتواند به سایش ساینده تبدیل شود.
- EP / AW: در بارهای ضربهای و فشار بالا (پولیها، لایههای روی درام)، افزودنیهای فشارپذیری اهمیت پیدا میکند.
جدول مقایسه انتخاب گریس (راهنمای تصمیم سریع)
| سناریوی عملیاتی | اولویت اصلی | ویژگی گریس پیشنهادی | ریسک اگر اشتباه انتخاب شود |
|---|---|---|---|
| پاشش مستقیم آبشور و شستوشوی مکرر | ماندگاری و مقاومت شستوشو | مقاومت آب بالا + ضدخوردگی قوی | شستهشدن سریع، زنگزدگی و خشکشدن کابل |
| مه نمکی دائمی، توقفهای طولانی | فیلم محافظ پایدار | چسبندگی کنترلشده + مهار خوردگی | زنگزدگی زیرسطحی و قفلشدن رشتهها |
| محیط بندری گردوخاکی | کاهش جذب ذرات | چسبندگی متوسط + برنامه تمیزکاری دقیق | تشکیل خمیر ساینده (گریس+شن) و سایش سریع |
| بارگذاری شوکی و سیکل سنگین | تحمل فشار و حفاظت در مرز روانکاری | افزودنی EP/AW + پایداری مکانیکی | پیتینگ، ساییدگی پولی/درام و کاهش عمر کابل |
نکته میدانی: اگر برای کابل از «گریس کابل» با نفوذپذیری بهتر استفاده میکنید، آن را با گریس یاتاقانها یکی نگیرید. همچنین قبل از تغییر برند/فرمول، سازگاری گریسها را بررسی کنید؛ مخلوطکردن بعضی گریسها میتواند باعث جداشدن روغن، سفتشدن یا افت مقاومت آب شود.
آمادهسازی و ایمنی: توقف، تمیزکاری، و کنترلهای قبل از اعمال
بیشترین خطا در گریسکاری وینچها از «آمادهسازی ناقص» میآید. گریسکاری روی کابل نمدار و نمکی یعنی قفلکردن نمک زیر یک لایه چسبناک؛ ظاهراً براق میشود، ولی خوردگی ادامه پیدا میکند. پس این مرحله را جدی بگیرید.
گامهای آمادهسازی (میدانی و قابل اجرا)
- ایمنسازی تجهیز (Lockout/Tagout): برق/هیدرولیک را ایزوله کنید، کنترل را در وضعیت امن بگذارید، محدوده را علامتگذاری کنید.
- بازرسی چشمی کابل: لهشدگی، پرزدگی رشتهها، تختشدن، نقاط براق غیرعادی، زنگزدگی موضعی، و تغییر قطر را ثبت کنید.
- تمیزکاری اولیه: گل، شن و لایههای گریس قدیمی آلوده را تا حد ممکن حذف کنید. هدف «تمیزِ صنعتی» است، نه برق انداختن.
- حذف نمک سطحی: اگر امکان دارید شستوشوی کنترلشده با آب شیرین و سپس خشککردن کافی انجام دهید. باقیماندن رطوبت زیر گریس یک عامل کلیدی خوردگی است.
- بررسی پولیها و درام: شیارهای پولی، تیزی لبهها، همراستایی و سایش غیرعادی را چک کنید؛ کابل قربانی پولی خراب میشود حتی اگر بهترین گریس را بزنید.
اگر گریسکاری را انجام دادید ولی طی چند روز دوباره زنگ سطحی دیدید، معمولاً مشکل از «نمک و رطوبتِ حبسشده» یا «شستهشدن سریع گریس» است، نه از خود کابل.
روش صحیح گریسکاری کابل: نفوذ، پوشش یکنواخت و جلوگیری از کثیفکاری خطرناک
در کابل فولادی، روانکاری باید به داخل رشتهها برسد؛ فقط رنگکردن سطح کافی نیست. روش درست، به نوع ابزار و شرایط کار شما بستگی دارد، اما اصول ثابت است: یکنواختی، نفوذ، و کنترل مقدار.
روشهای رایج اعمال گریس روی کابل (از بهتر به معمولیتر)
- روپ لابریکاتور (Collar/Clamp Lubricator): بهترین گزینه برای نفوذ. گریس/روغن کابل را تحت فشار کنترلشده وارد کابل میکند و همزمان آلودگی سطحی را پاک میکند.
- پمپ گریس و برس صنعتی: برای تیمهای نگهداری رایج است. با برس، گریس را به صورت نازک و چند مرحلهای اعمال کنید تا در حرکت بعدی کابل، نفوذ بهتر شود.
- اسپریهای چسبنده: فقط اگر مشخصات ضدخوردگی و مقاومت آب قابل اتکا دارند و برای کابل طراحی شدهاند. برای کار سنگین معمولاً به تنهایی کافی نیستند.
گامبهگام اجرای درست (پروتکل عملیاتی)
- کابل را در طولی که دسترسی دارید بخشبندی کنید (مثلاً هر ۵ تا ۱۰ متر) و روی هر بخش یک بار کنترل کنید.
- گریس را لایه نازک بزنید، نه ضخیم. لایه ضخیم، آلودگی را جذب میکند و میتواند خطر لغزش ایجاد کند.
- در حین اعمال، کابل را آرام و کنترلشده حرکت دهید تا گریس به داخل رشتهها کشیده شود.
- روی نقاط تماس با پولی و ورودی درام تمرکز ویژه بگذارید؛ اینها نقاط داغ سایشاند.
- پس از اتمام، اضافهگریسِ تجمعی را از روی بخشهای بیرونی که ممکن است روی عرشه بریزد پاک کنید.
نکات برجسته میدانی
- اگر کابل گالوانیزه است، باز هم به روانکاری نیاز دارد؛ گالوانیزه بودن جایگزین گریسکاری نیست، فقط سرعت خوردگی را کم میکند.
- روی کابلِ آلوده به شن، گریس تازه مثل چسب عمل میکند و «خمیر ساینده» میسازد؛ اول تمیزکاری، بعد گریس.
- اگر عملیات شما در شهرهای ساحلی با رطوبت بالا است، برنامه روانکاری باید محافظهکارانهتر باشد؛ برای مثال در تأمین روانکارهای صنعتی در جنوب، هماهنگی با تیم تأمین محلی میتواند تأخیر سرویس را کم کند. در صورت نیاز به پشتیبانی منطقهای، پوشش روغن صنعتی در بندرعباس میتواند مسیر ارتباط و سرویسدهی را روشنتر کند.
گریسکاری و سرویس وینچ: یاتاقانها، دندهها، ترمز و نقاط فراموششده
وینچ فقط کابل نیست. خرابیهای پرهزینه معمولاً از یاتاقانها، چرخدندهها، شفتها و مکانیزم ترمز شروع میشود؛ جایی که یا اصلاً گریس نمیرسد یا گریس اشتباه تزریق میشود. برای وینچها، همیشه اولویت با دستورالعمل سازنده است؛ اما اگر دستورالعمل در دسترس نیست، میتوانید با یک برنامه پایه و محافظهکارانه شروع کنید و سپس با بازخورد میدانی آن را اصلاح کنید.
نقاط کلیدی سرویس در وینچ
- یاتاقانها و گریسخورها: تزریق با گریسپمپ تا زمانی که نشانه خروج گریس تازه از محل آببند دیده شود (نه تا جایی که آببند آسیب ببیند).
- دندههای باز (اگر وجود دارد): نیاز به گریس چسبندهتر و مقاوم در برابر شستوشوی آب دارند؛ اعمال یکنواخت و پاککردن آلودگی قبل از شارژ مجدد ضروری است.
- درام و لایه اول کابل: تماس فلز-فلز و فشار تماس بالا است؛ روانکاری کابل و سطح درام باید هماهنگ باشد.
- ترمز و کلاچ: مراقب باشید گریس به سطوح اصطکاکی ترمز نرسد. آلودگی ترمز با گریس یک ریسک ایمنی مستقیم است.
چالشها و راهحلها
- چالش: گریسکاری زیاد و داغشدن یاتاقان.
راهحل: مقدار تزریق را استاندارد کنید، از گریس با پایداری مکانیکی مناسب استفاده کنید، و مسیر خروج اضافی را بررسی کنید. - چالش: ورود آب به محفظهها (امولسیون/کف).
راهحل: آببندها را سرویس کنید، زمانبندی گریسکاری را بعد از شستوشوی عرشه اصلاح کنید، و در صورت نیاز نمونهبرداری/بازرسی دورهای بگذارید. - چالش: رسوب آلودگی روی دنده باز.
راهحل: برنامه تمیزکاری سبک ولی منظم + لایههای نازک گریس به جای لایه ضخیم.
تعیین فواصل سرویس: چطور بازه گریسکاری را برای نمک، بار و توقف تنظیم کنیم؟
فواصل گریسکاری در دریا، «تقویمی» نیست؛ «شرایطمحور» است. اگر فقط بر اساس ماه یا ساعت کار جلو بروید، یا هزینه اضافی میدهید یا دیر میرسید. بهترین رویکرد برای ناوگان و کارگاهها این است که یک بازه پایه تعیین کنید و سپس با شاخصهای ساده، آن را کوتاه یا بلند کنید.
یک مدل ساده و عملی برای تنظیم فاصله سرویس
- پایه: طبق توصیه سازنده یا یک بازه محافظهکارانه داخلی.
- اگر پاشش آبشور/شستوشو زیاد است: فاصله را کوتاهتر کنید و روی مقاومت آب گریس حساستر شوید.
- اگر گردوخاک بندری بالاست: به جای افزایش مقدار گریس، دفعات تمیزکاری و کنترل را بالا ببرید.
- اگر توقف طولانی دارید: قبل از توقف، پوشش محافظ مناسب بزنید و بعد از توقف، بازبینی و شارژ تکمیلی انجام دهید.
نشانههای میدانی برای اینکه فاصله سرویس اشتباه است
- خشکشدن سطح کابل، صدای غیرعادی روی پولی، براقشدن نقطهای و تغییر رنگ
- زنگ سطحی سریع بعد از روانکاری
- افزایش دمای غیرعادی در نقاط یاتاقانی
- تجمع گل و شن روی کابل (نشانه مقدار زیاد/چسبندگی نامناسب)
برای تیمهایی که در چند شهر سرویس میدهند، یکپارچهکردن روشها و چکلیستها مهم است. حتی اگر موضوع مقاله صنعتی است، مدیریت عملیات در کارگاههای تعمیراتی و سرویسمحور معمولاً با تأمین بهموقع گره میخورد؛ اگر بخشی از ناوگان شما زمینی است و در کنار عملیات دریایی سرویس میشود، استفاده از مرجعهای تخصصی مثل روغن موتور اکولایف در کنار برنامه روانکاری صنعتی، به استانداردسازی تصمیمها کمک میکند.
کنترل کیفیت بعد از گریسکاری: چگونه مطمئن شویم کار درست انجام شده است؟
گریسکاریِ خوب باید قابل راستیآزمایی باشد. یعنی اگر سرپرست شیفت یا مسئول ایمنی آمد، بتوانید با چند شاخص ساده نشان دهید که کابل و وینچ در وضعیت کنترلشدهاند. این کار هم احتمال حادثه را کم میکند و هم جلوی دوبارهکاری و مصرف بیرویه گریس را میگیرد.
چکلیست کنترل کیفیت (بعد از سرویس)
- پوشش یکنواخت: نقاط خشک یا لکههای بدون گریس روی طول کابل نبینید.
- عدم آلودگی نقاط حساس: ترمز، کلاچ و سطوح اصطکاکی باید کاملاً تمیز و خشک بمانند.
- نفوذ نسبی: با بازکردن خیلی محدود رشتهها در یک نقطه نمونه (طبق دستورالعمل ایمنی)، باید اثر روانکار را در لایههای داخلی ببینید؛ نه فقط روی سطح.
- رفتار در حرکت: در یک تست کوتاه، صدای سایشی غیرعادی، پرش روی پولی یا جمعشدن نامنظم روی درام نباید رخ دهد.
- ثبت و مستندسازی: تاریخ، نوع گریس، مقدار تقریبی مصرف، وضعیت قبل و بعد و نام مجری را ثبت کنید.
اشتباهات رایج و پیامدها
- گریسکاری روی کابل خیس: افزایش خوردگی زیرسطحی و زنگزدگی پنهان.
- استفاده از گریس خیلی سفت برای کابل: عدم نفوذ و خشککار کردن داخل رشتهها.
- زیادهروی در گریس: جذب آلودگی، ریسک لغزش روی عرشه، و افزایش سایش ساینده.
- مخلوطکردن گریسها بدون بررسی: افت عملکرد، جداشدن روغن و از دست رفتن مقاومت آب.
جمعبندی: گریسکاری درست یعنی کاهش ریسک، نه فقط افزایش چسبندگی
گریسکاری وینچ و کابل دریایی یک کار «زیاد زدن» یا «کم زدن» نیست؛ یک فرآیند مهندسیِ ساده اما دقیق است: انتخاب گریس مقاوم به آب و خوردگی نمکی، تمیزکاری و خشککردن قبل از اعمال، رساندن روانکار به داخل رشتههای کابل، و کنترل کیفیت بعد از سرویس. با همین اصول، سایش روی پولی و درام کمتر میشود، خوردگی نمکی کند میشود و احتمال پارگی یا رفتار غیرقابل پیشبینی کابل پایین میآید. در عملیات دریایی، این یعنی کاهش توقف، کاهش هزینه کابل و مهمتر از همه افزایش ایمنی نفرات.
موتورازین با نگاه دادهمحور به روانکاری، کمک میکند انتخاب روانکار از تصمیم سلیقهای به تصمیم فنی تبدیل شود. اگر برای وینچها، کابلها یا دیگر تجهیزات صنعتی در محیطهای خورنده نیاز به انتخاب درست گریس و برنامه سرویس دارید، موتورازین میتواند به عنوان مرجع دانش و تأمینکننده معتبر در کنار تیم نگهداری شما باشد. هدف، یک سبد روانکار پایدار، قابل پیگیری و متناسب با شرایط واقعی کار است. این رویکرد، هم ریسک خرابی را کم میکند و هم هزینه کل مالکیت تجهیزات را پایین میآورد.
منابع:
NLGI Grease Guide
https://www.nlgi.org/resources/nlgi-grease-guide/
Wire Rope Lubrication Best Practices (WRTB)
https://wrtb.com/wire-rope-lubrication/
بدون نظر